همه چیز درباره زبان ترکی آذربایجانی

67

خانواده زبان‌های ترکی، یکی از گسترده‌ترین شاخه‌های زبانی در جهان است. زبان ترکی آذربایجانی (Azərbaycan Türkcəsi) هم مانند ترکی استانبولی، به این خانواده پر جمعیت تعلق دارد. این زبان، زیر شاخه گروه زبان‌های آغوز (ترک ‌تبار) به شمار می‌رود. در ایران نیز، مردم آذربایجان شرقی و غربی، زنجان، اردبیل و قسمت‌هایی از خراسان، به ترکی آذربایجانی تکلم می‌کنند. اما ویژگی‌های زبان ترکی آذربایجانی یا زبان آذری چه هستند؟ آیا ترکی آذری همان ترکی استانبولی است؟ ما، پاسخ سوال‌های شما را در این مقاله از تورک‌اپ داده‌ایم؛ با ما همراه شوید.

 

آیا زبان ترکی آذری، همان ترکی استانبولی است؟ 

این سوال، ذهن خیلی‌ها را به خود مشغول کرده است. باید بگوییم که تفاوت‌ ترکی آذربایجانی با ترکی استانبولی، غیر قابل انکار است. اما، نقاط اشتراک این دو بیشتر از تفاوت‌های آنها است. در حقیقت ساختار زبانی و گرامری آنها، تا حد زیادی مشابه است و تنها آواها، کلمات و افعال با یکدیگر فرق دارند. ضمن اینکه هر دوی این زبان‌ها، از فارسی و عربی نیز وام گرفته‌اند. به طور خلاصه، ترکی آذری و استانبولی را می‌توان، لهجه‌های مختلف یک زبان دانست.

به علاوه زبان ترکی آذری در آذربایجان با مناطق ترک ‌نشین ایران هم، تفاوت‌هایی دارد. اگرچه این موارد، چندان زیاد نیست و بیشتر به تلفظ کلمات و چند نکته گرامری باز می‌گردد. به عبارت دیگر، ساکنان جمهوری آذربایجان و ترک‌های ایران، این زبان را به دو گویش، صحبت می‌کنند.

نکته دیگر، درباره تفاوت ترکی آذری با زبان آذری است. در واقع، زبان آذری که به آن پارسی آذری یا پهلوی آذری هم می‌گویند، عضوی از خانواده زبان‌های ‌ایرانی است. این زبان، زمانی در منطقه آذربایجان کنونی رایج بود. اما با گذشت زمان و حضور سلسله‌های ترک ‌تبار در ایران، به دست فراموشی سپرده شد.

ویژگی‌های زبان ترکی آذربایجانی چه هستند؟

قدم اول برای یادگیری هر زبانی، آشنایی با الفبا، ساختار زبانی و واژگان آن است. از سوی دیگر، ترکی آذری شباهت‌های زیادی با ترکی استانبولی دارد. بنابراین یادگیری زبان ترکی آذربایجانی، کار شما را برای فراگیری ترکی استانبولی نیز، راحت می‌کند. در ادامه مطلب، چند مورد از مهم‌ترین مشخصه‌های این زبان را به شما نشان می‌دهیم.

الفبای زبان ترکی آذربایجانی 

یکی دیگر از ویژگی‌های زبان ترکی آذربایجانی الفبای آن است. تعداد حروف الفبای ترکی آذری، 32 است؛ یعنی سه حرف بیشتر از الفبای ترکی استانبولی. این سه حرف اضافه عبارت هستند از ə، q و x که تلفظ آنها به ترتیب ( اَ)، (ق) و (خ) است. خط یا شکل نوشتاری این زبان، مشابه ترکی استانبولی و به صورت لاتین است. اگرچه، خط ترکی آذری پیش از این، سیریلیک بود که پس از فروپاشی شوروی، به لاتین تغییر پیدا کرد. ترک‌های ایران نیز این زبان را با الفبای عربی، نگارش می‌کنند.

چند نکته درباره گرامر زبان ترکی آذربایجانی

زبان ‌شناسان، ترکی آذربایجانی را یک زبان کاملاً نظام‌مند می‌دانند. به این معنا که ساخت افعال یا اسم‌ها در آن، تابع قاعده خاصی است. این موضوع آموزش زبان ترکی آذربایجانی را مانند یادگیری آن، آسان می‌کند.

علاوه بر این، ترکی آذری مانند استانبولی یک زبان پیوندی است. بنابراین، تغییر یک فعل یا اسم به منفی و مثبت، جمع یا مفرد و گذشته یا حال، تنها نیازمند افزودن پسوند است. می‌توان گفت که پسوندها در زبان آذربایجانی، نقش بسیار مهمی دارند. به این مثال توجه کنید: Açdılar در ترکی به معنای “باز کردند” است. افزودن پسوند “lar” در انتهای فعل، به آن حالت جمع می‌دهد. حتی کاربرد حروف اضافه نیز، در قالب پسوند است. برای نمونه، da و a معادل “در” و “به” هستند. مثلاً کلمه Ev، یعنی “در خانه” و کلمه Evə نیز به معنای “به خانه” است.

ساختار جمله در زبان ترکی آذری، مانند فارسی و به این شکل است: فاعل + مفعول + فعل. ضمن اینکه فعل، مهم‌ترین نقش را در جمله بر عهده دارد. به نحوی که با اضافه کردن پسوند، قادر به ساختن فعلی خواهید بود که مفهوم را کاملاً منتقل می‌کند. یعنی یک فعل در ترکی آذربایجانی با جمله در زبان‌های دیگر، برابری می‌کند. برای مثال،” قوجاقلاشدیلار” تنها یک کلمه، اما مفهوم آن یک جمله است: “آنها همدیگر را در آغوش گرفتند”.

از دیگر ویژگی‌های ترکی آذری، وام‌گیری آن از زبان فارسی است. در واقع، ترکی آذربایجانی بعد از ازبکی، دومین زبان ترکی است که تحت تأثیر فارسی قرار گرفته است. تأثیراتی که خود را در لغات، ساختار و واج ‌شناسی نشان می‌دهند. مثلاً همان گونه که ضمایر فاعلی در زبان فارسی اشاره‌ای به جنسیت ندارند، در ترکی آذربایجانی نیز اینطور است.

اعداد در زبان ترکی آذری

نکته دیگر، پیرامون اعداد در زبان ترکی آذری است که از یک قاعده مشخص، پیروی می‌کنند. این قاعده در زبان انگلیسی، فارسی و ترکی استانبولی هم وجود دارد. تنها تفاوت اعداد در ترکی آذری با استانبولی، به نوشتار آنها بر می‌گردد. حالا کافی است اعداد یک تا 10، 30 تا 100 (با فاصله ده تا) و 100 الی آخر را (با فاصله صد تا) یاد بگیرید. در نتیجه، برای ساختن سایر اعداد به ترکیبی از آنها نیاز دارید.

مثال: 30 در ترکی “اوتوز” و هشت، “سَککیز” تلفظ می‌شوند. حالا عدد 38 با ترکیب این دو، می‌شود: “اُتوز سَککیز”.

غنای واژگانی؛ از مهم‌ترین ویژگی‌های زبان ترکی آذربایجانی

یکی دیگر از مشخصه های زبان ترکی آذری، وسعت واژگان آن است. یعنی اگر برای توصیف حالتی در زبان فارسی یک کلمه وجود دارد، در ترکی آذری چندین واژه به کار می‌رود. برخی از این کلمات، حتی معادلی هم در فارسی ندارند. یک مثال روشن در این زمینه، توصیف حالت درد است. ما در فارسی، برای بیان چنین حالتی می‌توانیم از دو کلمه درد و سوزش استفاده کنیم. این در حالی است که در ترکی آذری، کلماتی مانند “آغری”، “سانجی”، “سیزی” و “گوینه ‌مک”، قادر به توصیف انواع خاصی از درد هستند.

جمع ‌بندی

در مجموع ویژگی‌های زبان ترکی آذربایجانی، شباهت آن را با ترکی استانبولی بیشتر نشان می‌دهند. به علاوه، این زبان از فارسی نیز تأثیرات زیادی گرفته است. بنابراین یادگیری آن اصلاً کار سختی نیست. خواندن کتابهای ترکی آذربایجانی یا حتی گوش دادن به یک آهنگ ترکی آذربایجانی، می‌توانند در فراگیری این زبان، به شما کمک کنند.

شما، چقدر با زبان ترکی آذری آشنا هستید؟ از چه شیوه‌هایی برای یادگیری، استفاده می‌کنید؟ ما به همراه دیگر خوانندگان مقالات تورک‌اپ منتظر شنیدن تجربه‌های ارزشمند شما در این زمینه هستیم.

پاسخ دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.