همه چیز درباره دستگاه های موسیقی آذربایجان

66

موسیقی در فرهنگ‌ها راهی برای بیان احساسات است. موسیقی بیانگر احساسات، فرهنگ و آداب و رسوم یک قوم و ملت بوده و همچنین راهی برای شکل‌گیری ارتباط میان قوم‌ها و فرهنگ‌های متفاوت است. هر قوم و فرهنگ و ملتی برای خود آرمان‌ها و ارزش‌هایی دارد که آن‌ها را در موسیقی خود می‌گنجاند. درواقع موسیقی یکی از شاخص‌های هر ملتی است.

موسیقی آذربایجان یکی از موسیقی‌های دلنواز و معروف است. به همین علت در این مطلب قصد داریم تا شما را با دستگاه های موسیقی آذربایجان آشنا کنیم. موسیقی آذربایجان یا آذری بخشی از فرهنگ و رسوم مردم عزیز کشورمان نیز هست و فقط محدود به یک منطقه خاص جغرافیایی نیست. امیدواریم این مطلب مورد توجه آذری زبانان و علاقه‌مندان به موسیقی آذری قرار بگیرد.

موسیقی محلی یا فولکلور

موسیقی محلی یا فولکلور به معنای موسیقی مردمی است. فولکلور از دو بخش (Folk-lore) تشکیل شده است که در معنای لغوی به معنای ملت، دانسته و دانش است. اگر بخواهیم ساده‌تر معنی کنیم، فولکلور به معنای موسیقی و ترانه‌هایی قدیمی و مردمی است که بر پایه و اساس دانسته‌ها، دانش، قصه‌ها و عقاید مردم ساخته شده است. پایه و اساس موسیقی و هویت هر ملتی را می‌توان از موسیقی فولکلور آن ملت دریافت. موسیقی‌های فولکلور دارای غم‌ها، شادی‌ها، داستان سرایی‌ها از شخصیت‌های برجسته و قهرمانان هر ملت است.

دستگاه موسیقی آذری

مردم آذربایجان از قدیم به موسیقی توجه ویژه‌ای داشتند و از بارزترین ویژگی‌های مردم این سرزمین موسیقی خاص آن‌هاست. به همین دلیل دستگاه های موسیقی آذربایجان تنوع بالایی دارند. اوزان‌ها اولین گروه مردمی بودند که به عنوان نوازندگان موسیقی محلی شناخته می‌شدند. اوزان‌ها راوی و بازگو کننده درد و رنج مردم با تار خود بودند. موسیقی اصیل و فولکلور آذری پیشرفت بسیار زیادی داشته که می‌توان شاهد این پیشرفت در موسیقی سمفونیک این کشور بود.

البته موسیقی فولکلور و محلی آذری فقط به این توضیحات محدود نمی‌شود و اثر این نوع موسیقی را در هموطنان آذری خود نیز دیده‌ایم. برای مثال تکلم‌چی‌ها از آن دسته از افرادی بودند که با موسیقی محلی آذری، ترانه‌هایی طعنه‌آمیز و طنز گونه علیه حکومت زمان خود یعنی قاجار می‌خواندند.

موغام از دستگاه های موسیقی آذربایجان

دستگاه موسیقی موغام به نوعی سرگذشت تاریخی آذربایجان به حساب می‌آید. از دیگر دستگاه‌ های موسیقی آذربایجان، موغام، نوعی موسیقی است که سرشار از احساسات و عواطف ظریف به همراه فرهنگ و ادب آذربایجان است. دستگاه موغام برای مردم آذربایجان از باارزش‌ترین میراث فرهنگی آن‌هاست. مثالی از دستگاه موغام، آهنگساز و موسیقیدان مشهور آذربایجانی، ریگنولد قلی‌یر است که با الهام از موغام، اپرای مشهور شاه صنم را خلق کرده است.

آواز در موغام

دستگاه موغام دارای ۱۲ سیستم بوده که از این ۱۲ سیستم، ۶ آواز وجود دارد. این ۶ آواز شامل شهناز، مایه، سلمک، نوروز، گردانیه و گواشت است که در موغام، شهناز را به موغام کوچک می‌شناسند و به اجرا در می‌آورند. در گذشته اجرای هر دستگاه در موغام بین ۲ تا ۳ ساعت زمان می‌برد که امروزه به ۱۵ تا ۲۰ دقیقه کاهش یافته است. همین زمان اجرا نشان دهنده میزان تغییراتی است که در طی سال‌ها بر دستگاه موغام پدید آمده است.

موغام

آوازخوانان و خوانندگان باید دقت داشته باشند که نباید غزلی را که در یک دستگاه خوانده شده در دستگاه دیگری بخوانند. برای مثال نباید غزلی را که در دستگاه راست خوانده شده، در دستگاه سه‌گاه بخوانند. علت این امر این است که مضمون این دستگاه‌ها با یکدیگر تفاوت دارد. مضمون دستگاه راست با دستگاه سه‌گاه یکی نیست و هرکدام باید حاوی مضمونی خاص باشند. بنابراین خوانندگان باید غزلی را انتخاب کنند که بتواند بیان‌کننده مضمون و موسیقی آن موغام باشد.

دستگاه‌های موغام آذربایجان

دستگاه‌ های موسیقی آذربایجان موغام عبارتند از :

  • راست
  • شور
  • سه‌گاه
  • چهارگاه
  • بایات شیراز
  • شوشتر
  • همایون
  • ماهور هندی
  • بایات قاجار
  • اورتاماهور
  • میرزا حسین سه‌گاهی
  • زابل سه‌گاه
  • خارج سه‌گاه

درآمد

درآمد در دستگاه‌ های موسیقی آذربایجان، وضعیت موسیقی در موغام را نشان می‌دهد. درواقع نوعی مقدمه برای ورود به دستگاه موغام است و همچنین زمینه را برای اجرای صحیح موغام آماده کرده و مشق و تمرینی برای نوازندگان است. برای مثال درآمدی را که در دستگاه راست اجرا می‌شود، به عنوان درآمد راست می‌نامند و درآمدهایی را که در دستگاه اورتاماهور به اجرا در می‌آورند، درآمد اورتاماهور می‌نامند.

 

موسیقی آذری

برداشت

برداشت نیز مانند درآمدها نقش مقدمه را بازی می‌کنند و همیشه بعد از درآمد به اجرا در می‌آیند. درآمدها معمولاً دارای میزانی دقیق هستند. در صورتی که برداشت‌ها یک بخشی از موسیقی هستند که مستقل بوده و حول محور یک نت اجرا می‌شوند. برداشت در ابتدا با یک کمانچه یا تار شروع شده و در ادامه خواننده شروع به خواندن می‌کند. به طور کلی برداشت مقدمه‌ای است برای هر دستگاه و درآمد مقدمه‌ای برای دستگاه موغام است.

دستگاه های موسیقی آذربایجان

معمولاً در دستگاه‌های موغام ابتدا درآمد و برداشت و سپس شعبه مایه به اجرا درمی‌آید. دستگاه موغام همیشه مایه دارد و شعبه مایه در آن اجرا می‌شود. از خصوصیات مایه این است که بخش اصلی و درواقع بیشترین بخش موغام را تشکیل می‌دهد. در مایه معمولاً صدا و موسیقی به تدریج هیجانی‌تر و بلندتر شده و به نام موغام منسوب نیز نامیده می‌شود.

گوشه

گوشه در دستگاه نوعی موسیقی بداهه‌نوازی به حساب می‌آید که حجم بسیار کمتری نسبت به مایه دارد.

ترتیب دستگاه های موسیقی آذربایجان

  1. درآمد
  2. برداشت
  3. مایه
  4. تصنیف
  5. رنگ
  6. شعبه‌های دیگر به همراه گوشه
  7. تصنیف و رنگ

جمع بندی

موسیقی راهی برای بیان احساسات، ارتباط و انتقال آداب و رسوم و فرهنگ یک قوم و یا ملت است. درواقع می‌توان با شناخت موسیقی یک قوم، به شناخت و درکی از مردم آن سرزمین و قوم رسید. موسیقی آذری از موسیقی‌های دلنوازی است که در بین افراد زیادی محبوبیت دارد. در این مطلب از وبلاگ تورک اپ تلاش کردیم تا شما را با دستگاه‌ های موسیقی آذربایجان آشنا کرده و هر کدام را به تفکیک تعریف کنیم. همچنین به بررسی ریشه موسیقی آذری در کشور خودمان به اختصار نیز پرداختیم. امیدواریم مورد توجه شما عزیزان قرار گرفته باشد.

پاسخ دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.