آشنایی با انواع فوبیا و درمان آن

Types of phobias and its treatment

16

در این بررسی تخصصی قصد داریم به موضوع فوبیا، انواع فوبیا و درمان فوبیا بپردازیم. فوبیا که کلمات ترس، هراس‌زدگی و انواع کلمات مترادف آن است در لیست شایع‌ترین بیماری‌های روانی قرار دارد. همۀ انسان‌ها در طول دوران زندگی خود ترس‌های مختلفی را تجربه می‌کنند. ترس یک واکنش دفاعی بدن در موقعیت‌های خطرناک و تهدیدآمیز است که برای بدن جنبۀ حفاظتی دارد. اما فوبیا نوعی ترس، استرس و اضطراب است که افراد به‌صورت مختل‌کننده‌ای به آن دچار می‌شوند.

آشنایی با انواع فوبیا و درمان فوبیا

 

آشنایی بیشتر با اختلال روانی فوبیا

پیش از پرداختن به موضوع انواع فوبیا و درمان فوبیا باید با این اختلال روانی آشنایی کامل‌تری پیدا کنید. به‌صورت جامع‌تر هرگونه ترس و استرسی که افراد به آن دچار شوند در لیست بیماری روانی فوبیا قرار نمی‌گیرد. بلکه فوبیا ترسی افراط گونه است که به‌صورت استرس و اضطراب خود را نشان می‌دهد و تعادل فکری، ذهنی و جسمی فرد را مختل می‌کند. افرادی که به فوبیا دچار می‌شوند این موضوع را می‌دانند که درگیر ترسی غیرمنطقی شده‌اند اما نمی‌توانند بر ترس و اضطراب خود غلبه کنند.

در حالتی که انسان دچار ترس می‌شود، می‌تواند از بدن دفاع کند و این ترس برای بدن جنبۀ حفاظتی دارد. اما فوبیا یا هراس‌انگیزی که به‌واسطۀ یک محرک ایجاد می‌شود، می‌تواند منجر به آسیب‌های روانی شود. اختلال روانی فوبیا شایع‌ترین اختلال روانی در میان زنان و دومین اختلال شایع روانی در میان مردان است. باتوجه به اینکه میزان شیوع این بیماری بسیار گسترده بوده، ارائۀ آموزش‌های لازم و آشنایی با انواع فوبیا و درمان فوبیا از اهمیت زیادی برخوردار است.

معنی فوبیا چیست؟

فوبیا در حالت کلی ترس و هراس‌زدگی است. اما به دلیل شدت بسیار بالا و غیرمنطقی که انسان را دچار می‌کند، نوعی بیماری روانی شناخته می‌شود. فوبیا ترس غیرواقعی از اجسام، حیوانات، محیط و اشخاص است که برای هر شخص نوعی از آن رخ می‌دهد. فوبیا در برخی از افراد به دلایل ژنتیکی و در برخی از افراد به دلایل محیطی ایجاد می‌شود. برخی افراد به فوبیای حیوانات و یا برخی اجسام دچار هستند که با دور شدن از عامل محرک، استرس و اضطراب ندارند. اما برخی دیگر به فوبیاهایی دچار هستند که در محیط‌های اجتماعی برای آن‌ها دردسر به وجود می‌آورد.

بعضی از انواع فوبیاها برای برخی از افراد که وارد محیط‌های گسترده و موقعیت‌های مختلف می‌شوند مشکلاتی به همراه دارد. برخی از این افراد نمی‌توانند سوار هواپیما شوند. برخی از آن‌ها توانایی عبور از روی پل‌ها را ندارند و در فضاهای محصور مانند آسانسور، علائم آن‌ها دردسر به وجود می‌آورد. برای انواع فوبیا باید روش درمان فوبیا به‌صورت تخصصی و توسط روانشناس و روانپزشک انجام شود در غیر این صورت افراد ممکن است موقعیت شغلی، تحصیلی و یا ازدواج را از دست بدهند.

انواع فوبیا و درمان فوبیا

همان‌طور که اشاره شد ژنتیک و محیط از مهم‌ترین دلایل ابتلا به فوبیا است. کودکانی که در میان وابستگان با افرادی که دچار اختلال اضطراب هستند، رابطه دارند بیش از دیگران در معرض ابتلا به فوبیا هستند. برخی از اتفاقات نیز منجر به ایجاد فوبیا می‌شود. مثلاً تجربۀ سقوط از کوه یا غرق شدن در آب. مواردی که مردم از آن می‌ترسند بسیار شایع و گسترده هستند اما طبق نظر روانشناسان و متخصصان علم روانشناسی می‌توان انواع فوبیا را در تقسیم‌بندی زیر قرارداد:

فوبیا ساده یا خاص و درمان فوبیا ساده

رایج‌ترین شکل فوبیا مربوط به فوبیا خاص است. در این شکل از فوبیا افراد ممکن است از هر چیزی بترسند. افرادی که به فوبیای خاص دچار هستند ممکن است از حیوانات خاص مانند: عنکبوت، مار، سگ و گربه، محیط‌های خاص مانند: مکان‌های تاریک یا بلند، افراد خاص مانند، دلقک، دندان‌پزشک و جراح، موقعیت‌های خاص مانند: سوارشدن موتور یا قطار و هواپیما دچار ترس شوند. فوبیا خاص در اکثر افراد به دلایل ژنتیکی ایجاد می‌شود.

درمان فوبیا ساده یا خاص

روش درمانی برای درمان فوبیا ساده یا خاص درمان شناختی-رفتاری است. در این روش از درمان روند حساسیت‌زدایی انجام می‌شود. راهکار اصلی برای حساسیت‌زدایی درمان از راه مواجهه است. عملکرد این روش به این صورت است که فرد در مواجهه با محرک فوبیا قرار می‌گیرد و تحت شرایط کنترل‌شده آن را تجربه می‌کند. فرد یاد می‌گیرد چگونه زمانی که در معرض محرک قرار دارد، توانایی حفظ آرامش، کنترل تنفس و استرس خود را به دست داشته باشد.

روش اصلی درمان فوبیا ساده یا خاص این است که فرد با پای خودش در معرض محرک محیطی قرار بگیرد و به کمک راهبردهای از پیش آموخته، آرامش خود را حفظ کند. برخی از متخصصان روانشناسی برای درمان فوبیا ساده یا خاص دارو نیز تجویز می‌کنند که استفاده از دارو فقط برای کوتاه‌مدت توصیه می‌شود. داروهای تجویزشده برای این افراد، داروهای ضد اضطراب است. افرادی که به فوبیاهایی مانند فوبیای پرواز دچار هستند و در مواقع خاص در معرض آن قرار می‌گیرند به صورت محدود به دارو درمانی نیاز خواهند داشت.

فوبیا اجتماعی و درمان فوبیا اجتماعی

افرادی که به فوبیا اجتماعی دچار هستند زمانی که در معرض محرک اجتماعی قرار می‌گیرند، دچار ترس و اضطراب می‌شوند. محرک اجتماعی برای این افراد به دلیل موقعیت اجتماعی خاصی است که با قرار گرفتن در آن دچار تحقیر، قضاوت یا شرمساری شده‌اند. این افراد زمانی که اشخاص حاضر در این موقعیت‌های اجتماعی خاص را نمی‌شناسند با ترس و اضطراب بیشتری روبرو می‌شوند. برخی افراد با فوبیا اجتماعی به محرک‌هایی مانند سخنرانی کردن و کنسرت یا ارائۀ کنفرانس‌های تحصیلی و شغلی حساس هستند.

فوبیا اجتماعی دامنۀ گسترده‌ای دارد. افرادی که به فوبیا غذا خوردن در جمع، خوابیدن گروهی، رفتن به دستشویی عمومی دچار هستند با مشکلات زیادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. طبق بررسی روانشناسان و متخصصان در اکثر افرادی که به فوبیا اجتماعی دچار هستند، نشان داده‌ شده است که خانوادۀ این افراد نیز با این اختلال روبرو هستند. افرادی که در دوران کودکی بیش‌ از حد خجالتی یا منزوی هستند احتمال بیشتری برای دچار شدن به این اختلال در آن‌ها وجود دارد. همچنین کودکانی که تجربه‌های منفی را در خانواده‌ دارند در آینده با احتمال بیشتری به این اختلال دچار می‌شوند.

درمان فوبیا اجتماعی

افرادی که تنها نسبت به یک محرک اجتماعی مثل ارائۀ کنفرانس و یا سخنرانی کردن فوبیا دارند، روانپزشک برای آن‌ها دارو تجویز می‌کند. معمولاً داروی تجویزی برای این افراد داروی بتابلوکر مانند پروپرانولول است. افرادی که این دارو برای آن‌ها تجویز می‌شود، دقیقاً قبل از این‌که در معرض محرک فوبیا قرار می‌گیرند، دارو را مصرف می‌کنند. این دارو اثراتی که فوبیا بر جسم افراد می‌گذارد را کنترل می‌کند. اما در عملکرد هوشیاری آن‌ها تأثیر ندارد.

افرادی که به فوبیا اجتماعی به شکل عمومی‌تر و گسترده‌تر دچار هستند، روانپزشک برای آن‌ها داروهای مهارکنندۀ جذب سروتونین تجویز می‌کند. اگر این داروها اثرگذاری کافی و موردنیاز را نداشته باشد از داروهای ضدافسردگی و ضداضطراب دیگر برای تجویز استفاده می‌شود. از دیگر روش‌های درمان این افراد درمان شناختی-رفتاری است که برای محیط‌های اجتماعی و فردی اثرگذار است.

فوبیا مکان‌ های باز و درمان فوبیا مکان‌ های باز

افرادی که به فوبیا مکان‌های باز دچار می‌شوند با مشکلات زیادی روبرو هستند. محرک اصلی برای این افراد تمام موقعیت‌هایی است که خروج ناگهانی از آن‌ها برایشان ممکن نیست. این افراد با وارد شدن به محیط‌های عمومی دچار اضطراب می‌شوند و علائم فوبیا در آن‌ها ظاهر می‌شود. این افراد معمولاً به دلیل اختلال فوبیا از رفتن به بیرون منزل و یا سفر به شدت خودداری می‌کنند.

درمان فوبیا مکان‌های باز

درمان اختلال فوبیا مکان‌های باز شباهت زیادی به روش درمانی وحشت‌زدگی دارد. برای درمان این اختلال در روش دارو درمانی از داروهای ضدافسردگی استفاده می‌شود. دارو درمانی برای این اختلال باید زیر نظر روانپزشک انجام شود و فرد مبتلا به این اختلال باید تمام عوامل محرکی که به تشدید فوبیا منجر می‌شود را به روانپزشک خود شرح دهد. داروهایی مانند لورازپام، والیوم، آنافرانیل از جمله داروهای تجویز شده برای این اختلال هستند.

علائم و نشانه‌های جسمانی در فوبیاها

افرادی که به فوبیا دچار می‌شوند برخی از علائم و نشانه‌های فیزیکی و جسمانی را تجربه می‌کنند که برای هیچ انسانی قابل تحمل نیست. برخی از این علائم در بین افراد مبتلا به اختلال فوبیا مشترک هستند. علائم مشترک افراد مبتلابه اختلال فوبیا عبارت هستند از:

  • آگاهی به داشتن ترس غیر منطقی و اغراق‌شده
  • آگاهی به ناتوانی کنترل احساسات
  • عدم توانایی برای داشتن عملکرد صحیح در روبه رو شدن با عوامل محرک فوبیا
  • علاقه‌مندی به دور شدن کامل از محرک فوبیا و حذف محرک
  • تحمل استرس و اضطراب شدید غیرقابل کنترل در روبه رو شدن با محرک فوبیا
  • تعریق و تنفس بسیار شدید و زیاد
  • بالا رفتن ضربان قلب و فشارخون
  • ایجاد احساس ترس و لرز
  • احساس درد در سینه و گرفتگی قفسۀ سینه
  • احساس خشک شدن دهان و تشنگی بیش از حد
  • احساس گیجی و توهم
  • ایجاد سردرد و یا میگرن
  • احساس سوزن سوزن شدن کف پاها

فوبیا یکی از رایج‌ترین اختلالات روانی است که تا حدود زیادی نیز قابل درمان است. افرادی که به فوبیا دچار هستند نسبت به مراحل روان‌پزشکی و دارویی اختلال خود نیز مسلط هستند. تأخیر در درمان فوبیا مسیر درمان را طولانی‌تر کرده و هزینه‌های درمان را بیشتر می‌کند. افراد مبتلا به فوبیا می‌دانند که بهترین راه درمان فوبیا مراجعه به مشاور، روانشناس و روان پزشک است. در مواجه‌شدن با این مشکل باید هرگونه عملکرد خودسرانه را حذف کنید.

این نکته را دقت کنید که راه درمان هر یک از اختلالاتی که افراد به آن‌ها دچار می‌شوند، کاملاً مجزا هستند. هر درمان باید به شیوۀ صحیح و مؤثر خود انجام شود تا اثرگذاری درست و کاملی داشته باشد. هدف از درمان فوبیا کاهش استرس و اضطراب و سایر علائم روانی و کاهش علائم جسمانی و فیزیکی در فرد مبتلا به این اختلال است. استفاده از هیچ دارویی به صورت خودسرانه برای درمان فوبیا تجویز نمی‌شود.

پاسخ دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.