تبریز پایتخت کدام سلسله بوده است؟

?Which dynasty was Tabriz the capital

65

شهر تبریز یکی از زیباترین و قدیمی‌ترین شهرهای استان آذربایجان شرقی می‌باشد که در تمامی ادوار تاریخی نقش پررنگی در تحولات سیاسی کشور ایران ایفا نموده است. طبیعت زیبا و بکر این منطقه در کنار خاک حاصل‌خیز آن، موجب فراهم نمودن شرایط مساعد زندگی برای مهاجران و ساکنین این شهر شده و همواره میزبان بسیاری از پادشاهان و ولیعهدان در طی تاریخ بوده است. همچنین قرارگیری شهر تبریز در مسیر جاده ابریشم، این منطقه را از جهت تجاری و اقتصادی به یکی از قطب‌های مهم کشور تبدیل نمود که مدت‌ها بخش بزرگی از واردات و صادرات ایران را بر عهده داشت.

تبریز

تبریز دارای تمدن و فرهنگی غنی بوده و در دوره‌های متفاوت به عنوان پایتخت سیاسی ایران و یا از شهرهای مهم آن انتخاب شده است. در این مقاله قصد داریم شما را با تاریخ و تمدن این شهر بیشتر آشنا نموده و مسیر تحولات آن را در پی رویدادهای تاریخی مختلف بررسی نمائیم.

 

تبریز پیش از اسلام

به دلیل رخداد بلایای طبیعی همچون زلزله، سیل و طوفان‌های شدید بیشتر آثار مربوط به دوره پیش از اسلام در تبریز تخریب شده و تنها آثار محدودی از زمان اشکانیان در این منطقه قابل رؤیت می‌باشد، لذا نشانه‌های پررنگی از این شهر در وقایع تاریخی پیش از اسلام وجود ندارد.

 

تبریز پس از اسلام

شهر تبریز یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین شهرهای ایران در دوران پس از اسلام بوده و چندین مرتبه به عنوان پایتخت سیاسی آن انتخاب گردیده است. دوران پس از اسلام با حمله اعراب به ایران و دفاع شجاعانه اقوام ترک زبان آغاز شد، البته در انتها، اعراب موفق به اشغال استان آذربایجان شرقی شده و چندین سال بر این منطقه حکومت نمودند. به دلیل وجود آب و هوای مناسب و شرایط کشاورزی و دامداری مطلوب در شهر تبریز، مهاجران فراوانی از کشورهای عرب‌نشین همچون یمن و عراق به این منطقه کوچ کرده و سالیان طولانی در آن‌جا ساکن شدند. خلفای عرب چند صد سال بر این سرزمین حکومت کردند و در نتیجه دین اسلام به عنوان دین رسمی اهالی ترک زبان تبریز و تمام مردم کشور ایران اعلام شد.

البته در پی مقاومت‌های اقوام ترک، به خصوص بابک خرمدین، برخی از نقاط این منطقه همچون قلعه بابک هیچ‌گاه به اشغال اعراب در نیامد. سالاریان نام نخستین حکومتی است که پس از اسلام در این منطقه حکمرانی نمودند و از بزرگترین اقدامات آنها مبارزه با روس‌ها و مقاومت در برابر نفوذ عباسیان به این منطقه آذربایجان کنونی بوده است. پس از آنها روادیان در تبریز حکومت کرده و این شهر را به عنوان پایتخت خود انتخاب نمودند، این اولین بار در تاریخ تبریز بود که حکومتی آن را به عنوان پایتخت اصلی خود انتخاب می‌کرد. تا قبل از دوران سلجوقی این منطقه چندین بار دچار زلزله‌های هولناکی شد که همگی منجر به تخریب آثار تاریخی و مرگ هزاران نفر از ساکنین آن شد.

دوران سلجوقیان

طغرل به عنوان اولین پادشاه سلجوقی بر این منطقه حکومت نمود و جشن ازدواج خود را با دختر خلیفه تبریز در این شهر برگزار کرد. شهر تبریز در دوران سلجوقیان در تمامی رویدادهای تاریخی مهم حضور داشته و نقش پررنگی در تغییرات سیاسی و فرهنگی ایران ایفا نموده است. از مهم‌ترین افرادی که در این دوران ظهور یافته و نامشان در تاریخ ثبت شده‌ است می‌توان به ابو علی سینا، قطران تبریزی و خطیب تبریزی اشاره نمود.

 

دوران ایلخانی

در سال 618 هجری قمری در پی لشکرکشی قوم مغول به آذربایجان و قفقاز، به ترتیب مناطق گنجه، قفقاز، اردبیل و در نهایت تبریز به تصرف آنها درآمد. در زمان حکومت ایلخانان بر این منطقه، جنگ‌های داخلی افزایش یافته و شهر تبریز یکی از نابسمان‌ترین دوره‌های تاریخی خود را تجربه نمود. جانشینان هولاکو دین اسلام را به عنوان دین رسمی خود انتخاب نموده و شهرهای تبریز و مراغه را به عنوان پایتخت‌های حکومت خود اعلام کردند. در این دوران تبریز لقب دارالسلطنه را به خود گرفت و در مدت کوتاهی به قطب علمی کشور تبدیل شد. همچنین به دلیل ارتباطات قوی مغولان با چین و اروپا، استان آذربایجان کنونی از لحاظ بازرگانی و فرهنگی دچار تغییرات مثبتی شد و به سرعت رشد نمود.

امروزه قدمت اغلب آثار هنری و معماری برجسته این منطقه که به عنوان جاذبه‌های گردشگری این شهر به شمار می‌روند به دوران ایلخانی بازمی‌گردد. برخی از این آثار بی‌نظیر عبارت‌اند از: ارگ تبریز، گنبد سلطانیه و بسیاری از مسجد جامع‌های موجود در شهرهای استان آذربایجان شرقی به خصوص شهرهای تبریز و مراغه

 

قراقویونلوها

با حمله قرایوسف قراقویونلو به آذربایجان و به قتل رساندن پسر تیمور، حکومت این منطقه به دست این سلسله افتاد. قراقویونلوها به مدت سی سال بر این استان حکومت کردند که از بناهای تاریخی آن دوران می‌توان به مسجد کبود اشاره نمود.

 

دوران صفویه

با شکست حکومت قراقویونلوها توسط شاه سلیمان صفوی، دوران حکومت صفویان بر این منطقه آغاز شد. شاه سلیمان مذهب شیعه را به عنوان مذهب رسمی مردم اعلام کرد و خدمات فراوانی در جهت آبادانی شهر تبریز انجام داد، هر چند حملات متعدد عثمانی‌ها به این شهر و همچنین زلزله‌های سهمگینی که در این منطقه رخ داد، ویرانی‌های بسیاری را برای تبریز به دنبال داشت. همچنین بسیاری از ترک زبانان در جریان مقاومت‌های شجاعانه خود در برابر لشکرکشی عثمانی‌ها کشته شده و نامشان در تاریخ ثبت شده است.

 

دوران قاجار

به دلیل رخداد بلایای طبیعی همچون زلزله و سیل، اکثر بناهای تاریخی بر جای مانده در شهر تبریز متعلق به دوران قاجار می‌باشند. این شهر در دوران قاجار ولیعهد نشین بوده و بسیاری از شاهان قاجاری در آن سکونت داشتند. عباس میرزا یکی از ولیعهد نشینان قاجاری بود که از اقدامات او می‌توان به تأسیس چاپخانه، کارخانه توپ‌ریزی و دایر کردن قورخانه در شهر تبریز اشاره نمود. پس از او نیز به ترتیب ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه دوران ولیعهدی خود را در این شهر سپری نمودند که نتیجه آن تقدیم کردن قسمت‌هایی از خاک ایران در شمال رود ارس به روس‌ها می‌باشد. در پی بی‌کفایتی شاهان قاجاری، حکومت مشروطه از دل مردم آذربایجان و علی‌الخصوص تبریز رشد نمود و به تدریج در سرتاسر ایران گسترش یافت. در نهایت با مبارزات دلاورانه مردم تبریز در دوران محمد علی شاه قاجار ایران صاحب مجلس و پارلمان گردید.

با توجه به مطالب ذکر شده در این مقاله درمی‌یابیم که استان آذربایجان، به خصوص شهر تبریز از مناطق تأثیرگذار و مهم ایران در تمام ادوار تاریخی بوده و مقاومت‌های شجاعانه مردمان ترک زبان در این منطقه موجب تغییرات چشم‌گیری در روند حکومتی سلسله‌های مختلف شده است. شهر تبریز بخشی از تمدن و تاریخ این سرزمین بوده و نام آن در اکثر رویدادهای تاریخی به ثبت رسیده است.

پاسخ دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.